به زودى نوعى محفل « برگزيدگان » ( صاحب مرتبه ) « 42 » ايجاد شد كه غالبا از قاضى ، رئيس ، خطيب ، « 43 » سادات علوى ( نقيب السادات ) ، سالار علوى و سالار مجاهدان ( غازى ) تشكيل شده بود ( رى سال 422 ه / 1031 م ، « 44 » و مطمئنا شبيه به آن در شهرهاى ديگر نيز وجود داشته است ) . بايد دانست كه حتى اين قشر هم دژها و قصرهاى باشكوهى در اختيار خود داشتند . « 45 » در كنار اين طبقات و قشرها ، قشر وسيعى از صنعتگران و روزمزدان و نيز بردگان وجود داشت ، كه از لحاظ اجتماعى و اقتصادى همگى وابسته به طبقات ممتاز بودند . امّا تودهء عظيم ساكنان ايران را كشاورزان ( علىالقاعده آزاد و خوش‌نشين ) تشكيل مىدادند ( كه اينجا و آنجا براساس املاك و محصولات زمينهاى كشت‌شده - مانند ديلم و گيلان - مجددا به قشرهاى علىحده‌اى تقسيم مىشدند ) . « 46 » آنان طبقه‌اى بودند كه بار اصلى ماليات را بر دوش داشتند ، هرچند كه نقش آنان در زندگانى عمومى برابر صفر بود . به‌هرحال ناآراميهاى وقت ، و نيز برخوردهاى جنگى مكرّر بدان منجر شد كه گروههايى از روستاييان ، جنگجويان بىمشغله مرزى و مجاهدان ( غازيان ) « 47 » بيكار و عناصر طردشده اجتماع به هم

--> ( 42 ) . همچنين قمى : تاريخ قم ، ص 17 . ( 43 ) . درباره شرح زندگى خاندان چنين علمائى مثلا سمعانى ( مرو ) و ميكالى ( نيشاپور ) سمعانى : كتاب الانساب ، ص 307 پشت صفحه - 309 روى صفحه و يا 548 و 549 پشت صفحه گزارش داده است . ( 44 ) . قمى : تاريخ قم ، ص 17 ، 208 ( امراى لشكر ) ؛ بيهقى : تاريخ ، ص 21 ؛ سياست‌نامه ، ص 126 . - و نيز رجوع كنيد به توضيحات مفصل راجع به طبقات در : Grunebaum 211 - 220 . ( 45 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، 363 و بعد ( اسپهان ) ، مستوفى : تاريخ گزيده ، ص 849 - 842 ( قزوين در قرن 8 - 7 هجرى قمرى / 14 - 13 ميلادى ) ( 46 ) . حدود العالم ، ص 136 و بعد . - رجوع كنيد به : Rabino , Maz . 399 ; wilhelm Barthold : K voprosu o feodalizme v Irane in Novyj vostok Nr . 28 ( Moskau 1930 ) , S . 109 - 115 ; ( درباره مسئله فئوداليسم در ايران ) درباره اعتبار و اهميت خاندان بزرگ در ديلم رجوع كنيد به : Lokk . 168 . - in der EI , turk . III 569 . احمد آتش Ahmed Ates ( 47 ) . به طور مثال در آذربايجان : حدود العالم ، ص 142 .